beschuldiging kartelvorming fmn

16 februari 2015

BESCHOUWING OVER BESCHULDIGINGEN AAN FMN


Nee, ik geloof niet dat dat nou zo’n handig geformuleerd mailtje was, dat Connexxion-directeur Bart Schmeink in het voorjaar van 2014 inderhaast aan toenmalig Qbuzz-directeur Leon Struik stuurde. Zonder achtergrondkennis zou je dat mailtje kunnen lezen als een pleidooi voor een niet-aanvalsverdrag tussen de leden van de Federatie Mobiliteit Nederland (FMN). En het uitlekken van dat mailtje was koren op de molen van opportunistische tegenstanders van marktwerking in het OV. In de Volkskrant is de suggestie gewekt, dat de “commerciële” vervoerbedrijven niet zouden deugen en een loopje namen met mededingingsregels.

Nu ben ik, net als andere drijvende krachten binnen de Maatschappij Voor Beter OV, niet de mening toegedaan, dat die commerciële vervoerders nu zulke heilige boontjes zijn. Eerst maar even wat schelmenstreken van deze vervoerders.

Arriva liet in delen van Zuid-Holland bussen rijden op tijdstippen dat dat voor deze onderneming goedkoop was, maar er absoluut geen vraag naar was. Doo0r een slordigheid stond in het bestek niet, wanneer de bussen moesten rijden, slechts het aantal busuren telde. Dus reden op zondag midden in de Bible Belt lege bussen af en aan.

Veolia had volstrekt verkeerde financiële inschattingen gemaakt in de Limburgse concessie. Uiteindelijk redde de provincie de boel, maar dat leidde ook tot een veel slechtere prijs-kwaliteitsverhouding voor de reiziger.

Connexxion maakte zichzelf volstrekt belachelijk: in bussen werden verkoopautomaten opgehangen voor zaken als candybars. Deze repen mochten uiteraard in de bus worden opgegeten. Snickers, Marsen en meer van dat lekkers mochten, indien afkomstig van Albert Heijn of Jumbo, in de bus niet meer worden genuttigd: er gold immers een eetverbod.

Kortom: heus geen lieverdjes, die commerciële jongens. Maar of ze nu de door kartelvorming de mededingingswetgeving saboteren…

Ik heb eerst maar eens om uitleg gevraagd aan de grote drie binnen de FMN. Zowel Veolia, Arriva als Connexxion hebben gebruik gemaakt van de gelegenheid om achtergronden toe te lichten.

Veolia reageerde kort en bondig. Veolia heeft binnen de FMN nooit afspraken gemaakt over wie, waar wel of waar niet tegen wie strijden. De filosofie inzake vrije marktwerking staat bij de onderneming heel hoog in het vaandel en daar sluit Veolia geen compromissen over.

Arriva liet ons weten dat deze onderneming per geval bekijkt of een gang naar de rechter zinvol is. Zo achtte Arriva vorig najaar een gang naar de rechter inzake de Limburgse concessie niet opportuun. Tegen het zomaar verlengen van bestaande concessies zonder dat dit in het bestek geregeld is, maakt Arriva altijd bezwaar, ongeacht de vraag of de zittende vervoerder nu wel of niet een NS-dochter is. Er bestaat binnen FMN geen afspraak om wel NS en zijn dochters voor de rechter te bestrijden en FMN-collega’s met rust te laten.

Connexxion deelde mede dat het gaat om een mailbericht dat dateert van voorjaar 2014. Het gaat om een vervolgmail over de opvatting dat het zinloos, en zelfs nadelig, is om rond iedere concessieverlening naar de rechter te stappen. Deze algemene opvatting is keer op keer door Connexxion verkondigd, en de mail dient dan ook in dit licht te worden bezien. Het gaat dus om een oproep om te stoppen met het steeds opnieuw voeren van achterhoedegevechten voor de rechter, waarbij het niet uitmaakt of de bestreden concurrent al dan niet een NS-dochter is. Het betreft dus geen (voorstel tot een) FMN-pact, maar een oproep om geen tijd en geld te verspillen met de ene zinloze rechtszaak na de andere.

Ik ben geneigd, het verweer van Connexxion te geloven. Want inderdaad, het heeft geen zin om telkens naar de rechter te rennen. De kosten zijn gigantisch, en niet alleen voor de vervoerders zelf. Ook reizigers ondervinden van dit juridische gesteggel veel hinder, zoals ik al eens eerder
betoogde.

Dit betekent overigens niet, dat het nooit zinvol is om naar de rechter te stappen. Zo bleek dat in Utrecht een aanbesteding moest worden overgedaan omdat de concessieverlener er echt een potje van had gemaakt.

Maar goed, er is gedoe. Over de vraag of de grote commerciële vervoerders de markt nu wel of niet hebben verstoord, hetzij bij aanbestedingen, hetzij rond het verlengen van concessies. Dat leidt tot enkele opmerkingen. De marktwerking heeft, met name in de regio’s, het OV veel goeds gebracht. Door NS afgeschreven spoortrajecten is nieuw leven ingeblazen, en zowel op die trajecten als op de aanbestede busconcessies is reizigersgroei geboekt en de tevredenheid significant gestegen. Kortom, marktwerking kan er voor zorgen dat vervoerders geprikkeld worden om goede kwaliteit voor een redelijke prijs te leveren. Dat is in het voordeel van reizigers en belastingbetalers. Maar marktwerking functioneert alleen als iedereen volgens de regels speelt en er niet in achterkamertjes stiekem handjeklap wordt gedaan. Dus als de geruchten onverhoopt waar zijn, is dat schadelijk voor de voor de marktwerking zo broodnodige concurrentie.

De ACM heeft al laten weten, zich over de zaak te buigen. Dat is goed. Een onderzoek zal in ieder geval duidelijkheid brengen over de vraag of de in de Volkskrant geuite beschuldigingen nu waar zijn, of onwaar. Daarna zien we verder.

Rikus Spithorst

Meer info:

Het artikel dat de Volkskrant publiceerde op basis van de uitgelekte e-mail leest u
hier.

Een zeer lezenswaardig commentaar van een aanbestedingsdeskundige leest u
hier
.